ՎԵԼԻՄԻՐ ԽԼԵԲՆԻԿՈՎԻ ԱՊԱԳԱՅԻ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ԼԵԶՈՒՆ
Հիմնաբառեր-:
պոեզիա, Վելիմիր Խլեբնիկով, բառային նորամուծություններ, աստղային բառապաշար, զաումային լեզու, ժամանակի տեսություն, իմաստաբանական վալենտություն, համընդհանուր լեզու, սուբստանցիոն էություն, ինքնագոյ բառՎերացական
Հոդվածը նվիրված է Վելիմիր Խլեբնիկովի «աստղային լեզու» կամ ապագայի համաշխարհային լեզու հասկացության վերլուծությանը, որը եզակի տեսական և ստեղծագործական նախագիծ է՝ ուղղված նոր համաշխարհային լեզվի ստեղծմանը։ Ուսումնասիրությունը ներառում է այս լեզվի պատմական համատեքստը և տեսական հիմքը, ուսումնասիրում դրա կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կապը Խլեբնիկովի ժամանակի տեսության հետ։ Հոդվածում վերլուծվում է աստղային լեզվի կապը Խլեբնիկովի այլ լեզվական հասկացությունների հետ, ինչպիսիք են զաումային (անհեթեթ) լեզուն և թվերի լեզուն, ինչպես նաև նրա կապը հին, պարզունակ լեզվի և երաժշտության լեզվի հետ՝ ցույց տալով նրա լայնածավալ հավակնություններն ու բարդությունը։ Հոդվածի նպատակն է նաև վերլուծել Վելիմիր Խլեբնիկովի բառաստեղծագործությունը։ Ուսումնասիրության առարկան Վելիմիր Խլեբնիկովի բանաստեղծություններն են։ Ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում և վերլուծվում են Վելիմիր Խլեբնիկովի բանաստեղծությունները։ «Աստղային լեզու» տերմինը պատկանում է Վելիմիր Խլեբնիկովի բանաստեղծական համակարգին։ Այն համապատասխանում է «համընդհանուր լեզու», «համաշխարհային լեզու», «մտքի այբուբեն» փոխաբերական հասկացություններին։ Դրան շատ մոտ է նաև ներքին հոլովումը, որի հետ միասին այս տերմինը կազմում է ավելի լայն հասկացության՝ համընդհանուր լեզվի կառուցողական բնութագիրը։ Դրա ընդհանուր հասկացությունը անհասկանալի լեզուն է կամ մերկ հնչեղության պոետիկան՝ ինքնագոյ բառի, բառի ինքնամփոփության, բառի՝ որպես այդպիսին, տառի՝ որպես այդպիսին կարգախոսներով, որոնք բնորոշ են ֆուտուրիստական մանիֆեստների վաղ փուլին։ Զաումը կամ զաումային լեզուն գրական հնարք է, որը բաղկացած է բնական լեզվի բոլոր կամ որոշ տարրերի լրիվ կամ մասնակի մերժումից և դրանց փոխարինումից այլ տարրերով կամ կառուցվածքներով, որոնք նմանապես ընկալվում են որպես լեզվական։ Ավելի բարձր կարգի այս համակարգում աստղային լեզուն մտցնում է էական ուղղում, որի շնորհիվ մերկ հնչեղության պոետիկան շատ վաղ կհետևի «հնչյունները իմաստաբանացնելու» ուղուն։ Ի տարբերություն ներքին հոլովման, որտեղ կարևոր է հիմքի ձայնավոր հնչյունի իմաստաբանական վալենտությունը, աստղային լեզվում կարևոր է առաջին բաղաձայնի իմաստաբանական վալենտությունը։ Այն սահմանում է ամբողջ բառի իմաստաբանական ծավալը՝ վերածվելով դրանում պարունակվող գաղափարի հնչյունական արտահայտության։ Խլեբնիկովն այս դրույթին հանգել է 1913 թվականին։ Սկզբնական բաղաձայնների իմաստաբանական վալենտության սկզբունքի վրա հիմնված համընդհանուր լեզվի կառուցումը Խլեբնիկովի սիրելի թեման է։ Հոդվածում հիմնական գաղափարն այն է, որ Խլեբնիկովը պոեզիայի ծանրության կենտրոնը հնչեղության հարցից տեղափոխել է իմաստի հարց։ Նրանք, ովքեր խոսում են Խլեբնիկովի «անհեթեթությունների» մասին, պետք է վերանայեն այս հարցը։ Սա անհեթեթություն չէ, այլ նոր իմաստաբանական համակարգ։
Հղումներ
Akulova V.K. Mir kak stikhotvorenie. Vselennaya Velimira Khlebnikova // Chelovek i Vselennaya. SPb., 2001. № 3. S. 5-6.
Brik O.M. O Khlebnikove. // Den poezii. M., 1978. S. 229-231.
Pertsov N.V., Pertsova N.N. O “sintaksicheskoy neologii” Khlebnikova // Tvorchestvo V. Khlebnikova i russkaya literatura. Materiali IX Mejdunarodnikh Khlebnikovskih chtenii. 8-9 sentyabrya 2005. Astrakhan: Izdatelskii dom “Astrakhanskii universitet, 2005. S. 101-102.
Pertsova N.N. Slovar neologizmov Velimira Khlebnikova // “Venskii Slavyanskii Almanakh”. Vena-Moskva, 1995. 560 s.
Prilepskaya E.I. Zvyozdnii yazik poezii Velimira Khlebnikova // Start v nauke. 2017. № 4. S. 103-109.
Skidan A.V. Tezisi k politizatsii iskusstva i drugie teksti. SPb.: Translit, 2014. 64 s.
Stepanov N., Tinyanov Yu.N. Sobranie proizvedenii Khlebnikova. T. 1-5. L., 1928-1933. - 200 s.
Tinyanov Yu.N. O Khlebnikove // V. Khlebnikov. Sobranie sochinenii. Munchen, 1972. S. 25-26.
Feshenko V.V. Transition: opit transatlanticheskogo avangarda // Semiotika i avangard: Antologia. Sbornik statey. M.: Akademicheskii proekt. Kultura. 2006. – 168 s.
Feshenko V.V., Koval O.V. Sotvorenie znaka: ocherki o lingvoestetike i semiotike iskusstva. M.: Yaziki slavyanskoy kulturi. 2014. – 638 s.
Freyd Z. Massovaya psikhologiya i analiz chelovecheskogo “Ya” // Psikhologia mass. 1998. S. 136-143.
Khlebnikov V. Sobraniye proizvedenii. M.: Izd. IMLI RAN “Naslediye”. T. 1, 1986. – 546 s.
Khlebnikov V. “Zangezi”. Tvoreniya. M., 1986. S. 483.
Khlebnikov V. “Zaklyatie smekhom”. Tvoreniya. M., 1986. S. 53.
Shapir M.I. Esteticheskii opit XX veka: avangard i postmodernism // Filologiya. 1995. T. 2. № 3-4. – 248 s.
Yakobson R., 1972. «Noveyshaya russkaya poeziya» // Texte der russisehen Formalisten II. München.
##submission.downloads##
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Gayane Hovhannesyan, Vanuhi Safyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
